(netto) – De vrije beroepen, een van de motoren van onze nationale economie, stellen zo’n 200.000 mensen tewerk. Zij zagen de inkomsten uit hun vrije activiteiten de laatste 5 jaar structureel achteruitgaan. De economische crisis en de moordende concurrentie hebben hun vooruitzichten er niet fraaier op gemaakt. Tel daar nog de gecombineerde impact van de hoge belastingdruk, het soms precaire statuut van zelfstandige en het feit dat een zelfstandige niet noodzakelijk een kei in bedrijfsbeheer is bij, en het zal geen verbazing wekken dat de vrije beroepen een turbulente periode doormaken die de nodige slachtoffers eist.

Aan de andere kant zal je een notaris niet zo gauw in de metro zien bedelen, of een dokter naar de kringloopwinkel zien gaan om zich te kleden. En toch zijn er een aantal vaststellingen waar we niet omheen kunnen. Zo wijst een onderzoek van de Union nationale des professions libérales et intellectuelles de Belgique, de UNPLIB, erop dat het gemiddelde bruto jaarinkomen nog geen 27.400 euro bedraagt, dat is 500 euro minder dan het gemiddelde jaarinkomen van een Belgische werknemer.

En hoewel dit de sector is waar de vrouwen het sterkst staan (43%) verdienen zij er wel nauwelijks de helft van hun mannelijke collega's, vooral in de leeftijdscategorie van 35 tot 40 jaar. Ook de nieuwkomers worden niet gespaard, zij zijn vaak zelfs de eerste slachtoffers. Jonge afgestudeerden hoeven niet te hopen op meer dan een hongerloon van 580 euro bruto per maand, dat bedrag ligt onder de armoededrempel.

De armoede slaat dus duidelijk ook in de vrije beroepen toe. Maar hoewel de stand van zaken weinig opbeurend oogt, is er zeker geen reden om bij de pakken te blijven zitten. Netto ging advies inwinnen bij Eric Thiry, advocaat bij de Balie van Brussel en voorzitter van de UNPLIB. Volgens hem kunnen diverse ‘EHBO’-maatregelen hulp bieden.

1. Teamwork

“Het is een feit, de zelfstandige die zijn vrij beroep in zijn eentje uitoefent, is een uitstervend ras. Tegenwoordig wordt steeds meer gewerkt binnen het kader van een vereniging of vennootschap, in een structuur die hiërarchisch georganiseerd is of specifiek op uitwisselingen gericht is. Samenwerking, groepering, kostendeling, IT-netwerken... Deze uiteenlopende associatievormen zoeken naar raakvlakken met gelijkgestemden, maar ook met andere sectoren, op basis van het dubbele principe van de opening en de synergie. Dat blijkt ook uit het toenemende succes van de orden of de vakverenigingen. De vrije beroepen stellen zich steeds minder afstandelijk op en stappen maar al te graag in diverse infrastructuren. De samenwerking is een wapen tegen inkomensverlies. Er moet ook meer aandacht gaan naar de vervrouwelijking om de leegloop van de activiteit tegen te gaan via een toenemende egalisering.”

2. Zoekmotor

“Een jonge zelfstandige heeft heel wat moeten opofferen voor zijn studies, universitair of van het lange type, zeker op financieel vlak. Het zijn kosten die hij samen met zijn ouders heeft moeten dragen. De relatieve moeilijkheidsgraad van de opleiding is dus een kenmerkende eigenschap van de vrije beroepen. Maar de verworven kennis en bekwaamheden volstaan niet om van te leven. Professionnals moeten de markt onderzoeken om nieuwe segmenten en niches te vinden. Alleen al in het recht, het gebied dat ik nu eenmaal het beste ken, zijn de mogelijkheden eindeloos: milieurecht, technologierecht... Wie in een vrij beroep zit, moet deze reflex van waakzaamheid en onderzoek voortdurend scherp houden, zonder hierbij een zekere soepelheid van geest uit het oog te verliezen."

3. Levenskwaliteit

“Het cliché dat een zelfstandige een spaartegoed opbouwt terwijl de werknemer het ervan neemt, heeft afgedaan. Hun manier van leven is tegenwoordig niet fundamenteel anders. Zelfstandigen staan wel extra onder druk door de fiscale, sociale en administratieve lasten. 80 uur per week kloppen is niet langer haalbaar. 50 à 60 uur moeten volstaan. De werking moet samenvallen met de normale evolutie van de maatschappij. Een zelfstandige die een vrij beroep uitoefent, mag hopen dat zijn leven niet zo sterk zal verschillen van dat van een werknemer.”

4. Uit de ivoren toren klimmen

“Het is belangrijk dat er erkenning komt voor de kwaliteit van de activiteiten van wie een vrij beroep uitoefent. Het publiek hiervan bewust maken is zelfs cruciaal, want enkel zo zal het hierop kunnen inspelen. Zo is een advocaat iemand die je moet consulteren om later geen last te krijgen. Maar die advocaat moet zich wel toegankelijk opstellen. De sociale organen stimuleren ook de instap van jongeren in de zelfstandige sfeer, ook al blijven er nog heel wat drempels overeind. Niet iedereen is geschikt om een vrij beroep uit te oefenen. Maar de mogelijkheden breiden zich wel voortdurend uit: carrière van vennoot in het notariaat of met het statuut van bemiddelaar.”

We sluiten af met een favoriet citaat van meester Thiry: “De natuur heeft me niet geboden 'wees rijk', en al zeker niet 'wees arm', maar wel 'wees zelfstandig'."